Konferencja Psychologia w Szkole

17-18 kwietnia w Krakowie odbyła się I Ogólnopolska Konferencja Psychologia w Szkole zorganizowana przez Instytut Psychologii i Edukacji „Charaktery” oraz Instytut Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Temat przewodni: Jak sobie radzić z problemami w edukacji?


Streszczenia wykładów plenarnych

Prof. dr hab. Maria Kielar-Turska
Uniwersytet Jagielloński
Kompetencje ucznia i nauczyciela podstawą skuteczności procesu edukacyjnego
W dyskursie nad kondycją współczesnej szkoły, jej zadaniami, celami, metodami pracy i skutecznością działania coraz częściej mówi się o kompetencjach głównych uczestników edukacyjnych interakcji. Wprowadzony w 1959 roku przez White’a termin kompetencja, odnoszący się pierwotnie do skutecznego wywierania wpływu na otoczenie, okazał się bardzo użyteczny, choć zmieniał wielokrotnie swój zakres znaczeniowy. Współcześnie używany jest w psychologii na określenie zdolności do wykonania jakiegoś zadania. Jako ważny termin znalazł miejsce w słownikach psychologii oraz pedagogiki.
Przedmiotem rozważań będą podstawowe kompetencje ucznia, a więc jego kompetencje poznawcze (zwłaszcza dotyczące przetwarzania informacji), społeczne (m.in. zdolność do angażowania się w sprawy grupy społecznej, rozwiązywanie konfliktów), emocjonalne (dotyczące m.in. świadomości stanów emocjonalnych, kontroli ekspresji emocjonalnej, rozumienia emocji innych osób), komunikacyjne (m.in. nawiązywanie interakcji, używanie dyrektyw, dostosowywanie się do sposobu komunikowania się w grupie).
Po stronie nauczyciela będą to kompetencje komunikacyjne (m.in. przekazywania informacji, podawania poleceń, udzielania pochwał), obserwacji uczestniczącej (obserwowanie ucznia w różnych sytuacjach i relacjach), diagnozowania (możliwości ucznia), terapeutycznego oddziaływania (wiedza o zasadach oddziaływania i dyspozycje psychiczne nauczyciela).
Powodzenie procesu edukacyjnego (po stronie ucznia i po stronie nauczyciela) zależy od kompetencji każdego z jego uczestników, a wśród wymienionych najważniejszą wydaje się kompetencja porozumiewania się.

Dr hab. Małgorzata Kossowska, prof. UJ
Uniwersytet Jagielloński
Bezradność intelektualna w szkole
Bezradność intelektualna to utrwalone przekonania o braku związku przyczynowego między własnym działaniem, a jego skutkiem. W kontekście edukacyjnym objawia się jako systematyczny brak efektów nauki pomimo wysiłku ze strony ucznia, przy wystarczającym poziomie jego możliwości poznawczych. Towarzyszą jej deficyty poznawcze (niemożność rozumienia tekstu / instrukcji, „pustka w głowie”), motywacyjne (zanik motywacji wewnętrznej) i emocjonalne (obniżony nastrój). Bezradności się uczymy, a swoisty trening bezradność może zachodzić także w szkole, podczas lekcji. W trakcie wykładu omówię model wyczerpania informacyjnego Kofty i Sędka (1983), który wyjaśnia psychologiczne podłoże wyuczonej bezradności, pozwala na identyfikacje przyczyn rozwoju bezradności w kontekście szkolnym, oraz umożliwia zaprojektowanie działań zapobiegających powstawaniu bezradności wśród uczniów.

Dr hab. Grażyna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Zaburzenie rozwoju językowego a trudności  czytaniu i pisaniu (dysleksja)
Związki komunikacji pisemnej i ustnej mogą być analizowane z perspektywy rozwojowej i klinicznej. Z jednej strony jakość rozwoju sprawności językowych i metajęzykowych jednoznacznie warunkuje osiągnięcia w nabywaniu czytania, co potwierdzają badania prowadzone w różnych systemach językowych, także w Polsce. Z drugiej strony zaburzenia w nabywaniu mowy, a zwłaszcza specyficzne zaburzenie rozwoju językowego (SLI) wydaje się być silnie powiązane z pojawianiem się w okresie szkolnym zaburzeń czytania (dysleksji rozwojowej). Związki między tymi zaburzeniami są przedmiotem wielu analiz – na poziomie etiologicznym, poznawczym czy diagnostycznym (objawowym). Ich współwystępowanie ma istotne znaczenie dla zrozumienia problemu, a zatem dla diagnozy, wspomagania rozwoju, interwencji terapeutycznej i edukacji.

Streszczenia referatów
Dr Przemysław Bąbel
Uniwersytet Jagielloński
Ocenianie punktowe
Punktowe systemy oceniania zyskują na popularności w polskich szkołach, szczególnie jako forma oceniania zachowania. Wiele szkół decyduje się na wprowadzenie wewnątrzszkolnego systemu oceniania zachowania, w którym ocena końcowa uzależniona jest od liczby punktów zdobytych przez ucznia w ciągu semestru/roku szkolnego. Także coraz więcej nauczycieli poszczególnych przedmiotów wprowadza punktowe systemy oceniania postępów uczniów w nabywaniu wiedzy i umiejętności, a końcowa ocena z danego przedmiotu zależy od liczby punktów, jakie uczeń zebrał w ciągu semestru/roku szkolnego. Niestety, większość punktowych systemów oceniania wykorzystywanych w polskich szkołach tworzona jest i wdrażana niezgodnie z podstawowymi zasadami psychologii behawioralnej, z której te zasady się wywodzą. Efektem takiego stanu rzeczy jest ich niska skuteczność, widoczna szczególnie w przypadku punktowych systemów oceniania zachowania, które – zamiast wpływać na zachowanie uczniów – służą wyłącznie jako podstawa (i to niezbyt solidna) do wystawienia oceny końcowej zachowania. W referacie omówione zostaną podstawowe zasady tworzenia i wdrażania punktowych systemów oceniania zachowania oraz wiedzy i umiejętności uczniów. Następnie – w świetle tych zasad – przeprowadzona zostanie analiza krytyczna autentycznych punktowych systemów oceniania zachowania oraz wiedzy i umiejętności, stosowanych w polskich szkołach. W efekcie sformułowane zostaną wnioski istotne dla podniesienia skuteczności punktowych systemów oceniania, a co za tym idzie – dla zwiększenia skuteczności nauczania i edukacji w wymiarze zarówno nauczania, jak i wychowania.

Mgr Nela Grzegorczyk-Dłuciak
WWR – twór oświatowy niedoskonały czy optymalny?
Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka niepełnosprawnego jest jedną z najnowszych form w obrębie polskiej oferty oświatowej dla dzieci niepełnosprawnych. Co za tym idzie, ostateczny kształt, również prawny, tychże oddziaływań, podlega ciągle jeszcze stałej ewolucji.
W toku wystąpienia autorka przedstawi najważniejsze spośród obserwowanych zalet i mankamentów wczesnego wspomagania. Analiza dokonana zostanie w oparciu o obowiązujący aktualnie stan prawny. Ponadto w referacie prześledzone zostaną również najczęściej spotykane interpretacje niektórych spornych regulacji prawnych dotyczących WWR.

Mgr Ewa Kuliga
Jak organizować pracę z Rodzicami dziecka korzystającego z WWR?
Wczesne wspomaganie rozwoju jest specyficzną formą pomocy małemu dziecku. Tą formą, która wymaga ogromnego zaangażowania Rodzica w proces terapeutyczny. Optymalnym stanem, z punktu wiedzenia dobra dziecka, jest sytuacja, w której zarówno Rodzice jak też i specjaliści realizują jeden, wspólny i spójny program terapeutyczny, mają przed sobą zarysowane takie same cele pracy. Współpraca pomiędzy Rodzicami a profesjonalistami nie zawsze układa się dobrze. Na jej kształt ma wpływ wiele czynników. Podczas wystąpienia przeanalizowane zostaną te czynniki i sposoby, dzięki którym pomoc małemu dziecku będzie jak najbardziej optymalna.

Sławomir Trusz
Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie
Wychowanie bez kar i nagród – ślepe ścieżki wiary
Czy wychowanie pozbawione kar i nagród jest możliwe? Zwolennicy edukacji permisywnej utrzymują, że tak. Dodatkowo twierdzą oni, że kary i nagrody to metody manipulacji dziećmi. Ich stosowanie zmienia wychowanie w tresurę uczniów w klasie szkolnej. Autor wystąpienia, odwołując się do doświadczeń nauczycieli oraz wyników badań empirycznych, analizuje konsekwencje promowania i urzeczywistniania ideologii permisywnej w edukacji. Okazuje się, że świadome wycofywanie kar i nagród, rozumianych jako istotne dla dziecka informacje zwrotne na temat wyników jego działań, może negatywnie wpływać na jakość rozwoju społecznego oraz intelektualnego uczniów. Dużo miejsca poświęcono również analizie warunków, które sprawiają, że kary i nagrody to skuteczne metody oddziaływań edukacyjnych, z których może skorzystać nauczyciel w rzeczywistych sytuacjach szkolnych.

Streszczenia warsztatów

Mgr Nela Grzegorczyk- Dłuciak
Mgr Ewa Kuliga
Efektywna i kompleksowa praca w WWR. Czy to w ogóle możliwe?
Podstawowym zarzutem stawianym przez całe środowisko wczesnemu wspomaganiu (WWR) jako formie terapeutycznej stosowanej w pracy z dzieckiem o zaburzonym rozwoju, są jego ramy czasowe. Istotnie, określany przez ustawodawcę wymiar czasowy- 8 godzin w miesiącu- wydaje się być wręcz karykaturalnie małym, w kontekście postulowanych przez praktyków wymiarów czasowych mówiących o konieczności: 20 i więcej godzin tygodniowo. Niektórzy z praktyków mówią zresztą w odniesieniu do pewnych problemów rozwojowych (np. zaburzeń zachowania) o konieczności jeszcze większego wymiaru pracy terapeutycznej, tj. o stałej, ciągłej pracy – w każdej chwili dnia – od momentu obudzenia do zaśnięcia dziecka. Autorki warsztatu postarają się przeprowadzić analizę możliwych w ramach WWR oddziaływań i zastanowić możliwościami ich optymalizacji w obrębie: technik, metod i form pracy celem zwiększania ich efektów w rozwoju dziecka korzystającego z terapii.

Mgr Ewa Iskierka-Kasperek
Dysleksja to nie tylko błędy – trudności dzieci dyslektycznych w funkcjonowaniu i komunikacji językowej
Dysleksja, bez względu na pojawiające się opinie w mediach,  staje się problemem społecznym. Z badań przeprowadzonych przez poradnie szkolne wynika, że w Polsce jest około 800 tysięcy dzieci dyslektycznych (12-15 procent uczniów). Liczba ta najprawdopodobniej będzie wzrastać, co ma związek z rosnącą ilością zarówno ciąż zagrożonych jak i skomplikowanych  porodów. Stąd z dużym prawdopodobieństwem spotkamy się w naszym życiu  z zagadnieniem dysleksji czy to w aspekcie zawodowym czy też prywatnie.  Warto więc wiedzieć, że wraz z rozwojem badań naukowych definicja dysleksji rozwojowej ulega ciągłym przemianom, a co za tym idzie i świadomość, że nie są to tylko kłopoty w czytaniu i pisaniu. Proponuję przyglądnąć się całemu spektrum trudności w funkcjonowaniu szkolnym  uczniów  mających wybiórcze problemy w nauce. Skutki dysleksji wykraczają poza język polski i naukę języków obcych. Generalnie obniżają efektywne korzystanie z potencjału intelektualnego tych uczniów. Celem warsztatu jest przedstawienie objawów specyficznych trudności dzieci z dysleksją rozwojową, zmian jakie zachodzą wraz z wiekiem oraz konsekwencji poznawczych i społeczno-emocjonalnych ich występowania.