Synowie nieobecnych ojców

Luis Alarcon Arias

---

Jak sama wychowam syna na mężczyznę? – martwią się kobiety po rozwodzie. Gdy ojciec zrywa kontakt z dzieckiem, próbują go zastąpić. Gdy jest zaborczy i nadmiernie aktywny – czują się niedoceniane, bo weekendowy tatuś jest najlepszy...

Częstymi gośćmi gabinetów terapeutycznych są rozwiedzione kobiety, które proszą o radę, jak dalej wychowywać syna, jak zastąpić mu ojca. Najczęstszy scenariusz po rozstaniu rodziców jest taki: ojciec wycofuje się ze swojej roli, ogranicza lub całkowicie rezygnuje z kontaktów z synem. Dziecko czuje się porzucone, bez względu na to, czy to sam ojciec zaniechał spotkań, czy też uniemożliwia je skonfliktowana z nim była żona.Czasem ojcowie postanawiają dalej utrzymywać kontakt z dzieckiem i nie rezygnują z roli ojca, nieraz wkładając nadmierny wysiłek w ten proces wychowawczy. Chcą w ten sposób zrekompensować synowi rozpad rodziny.
Bywa również i tak, że syn traktowany jest instrumentalnie – prawdziwą motywacją zainteresowania dzieckiem jest chęć dalszego prowadzenia konfliktu, i to przez oboje rodziców. Dziecko staje się skuteczną bronią w tej walce. Niestety, konsekwencje są dla niego głęboko niszczące, niebezpieczne dla rozwoju psychospołecznego.

Nie odcinaj syna od męskiego świata

Nadmiernie opiekuńcze matki starają się zastąpić ojca, przyjmując schematy postępowania niewłaściwe dla swojej płci – chcą dać dziecku dwoje rodziców w jednej osobie, bo zdają sobie sprawę, że w rozbitej rodzinie trudno o wzorce niezbędne do kształtowania tożsamości płciowej dziecka. Samoistnymi modelami stają się wtedy dla chłopców inni mężczyźni: ulubiony nauczyciel, trener drużyny, harcmistrz. Autorytarna, a zarazem nadopiekuńcza matka może skutecznie zablokować dziecku dostęp do tych męskich wzorów, ograniczając mu w ten sposób możliwości wykształcenia sprzyjającej tożsamości. Takie działania matki często są wynikiem jej negatywnego, generalizowanego stosunku do mężczyzn po nieudanej lub nawet urazowej relacji. Przekazywanie synowi przez matkę takiego nastawienia może spowodować poważne negatywne konsekwencje, czasem prowadzące nawet do braku akceptacji własnej płci, zarówno u sie-
b­ie, jak i u innych. Chłopcy uruchamiają działania przeciwko własnej męskości (również autodestrukcyjne) lub poddają się takiemu wizerunkowi, by potwierdzić tezę, że mężczyzna jest: beznadziejny, agresywny, nieczuły, wykorzystujący kobiety.
Niektóre matki próbują przelać na syna zmiksowane uczucia matczyno-kobiece. O swoich synach mówią: „mój bohater”, „mój obrońca”, „mój mały mężczyzna”. Ten sposób rekompensowania utraconego związku może wytworzyć silnie symbiotyczną relację, która zazwyczaj nie ma końca – trwa nawet gdy syn założy własną rodzinę. Co prawda chłopiec wyrasta w poczuciu bycia ważnym, wartościowym, odpowiedzialnym, ale tkwi w tym również pułapka: nie może rozstać się z tym związkiem nawet wtedy, gdy oczekiwania matki są nie tylko absurdalne, lecz także zagrażają zaspokajaniu jego potrzeb.

Współpracuj z „eks”

Niekiedy ojcowie po rozwodzie (zwłaszcza z ich winy) postanawiają zrekompensować dziecku straty wynikające z tego, że na pierwszym miejscu postawili własne potrzeby i pragnienia. Rozstanie z żoną, choć wydaje się ojcu właściwym wyborem, nieraz pociąga za sobą poczucie winy, które jest motywacją negatywną. Działania z niego wynikające są raczej nastawione na „likwidację” tego uczucia, a nie na budowanie innego – np. ciepłej i pozytywnej relacji z synem. Ojcowie są więc nadmiernie aktywni i zainteresowani dzieckiem, nie zdając sobie sprawy, że kierują w jego stronę wymagania i oczekiwania nie do spełnienia (tenis, konie, nurkowanie, najlepsze zabawki, nauka języków obcych, wyjazdy za granicę). Dziecko odczuwa przesyt – ono też potrzebuje czasu dla siebie i możliwości kształtowania samodzielności, która w tej sytuacji jest często torpedowana przez zaborczy stosunek ojca. Jak na to reagują chłopcy? Jedni podchodzą do oferty ojca w sposób konsumpcyjny, inni skutecznie manipulują rodzicami, zwłaszcza w sytuacjach konfliktowych.