[ R E K L A M A ]
Poniedziałek, 15 Marca 2010
Delfiny, Longina, Ludwiki
Delfiny, Longina, Ludwiki
Wyszukiwarka
Wpisz szukane słowo lub frazę
Wpisz szukane słowo lub frazę
Psychosłownik
Acting out
znaczy dosłownie: rozegranie w działaniu. Oznacza zachowania, które uzewnętrzniają konflikty przeżywane przez osobę. Osoba podejmuje te zachowania powodowana nieświadomą potrzebą opanowania lęku związanego z wewnętrznie zakazanymi uczuciami, pragnieniami lub fantazjami. Poprzez... więcej »Actor Network Theory
mówi, że przedmioty są tak samo ważnym i równoprawnym uczestnikiem interakcji społecznych, jak ludzie. Przedmiotami mogą być całe systemy komputerowe (np. system przyjęć na studia) i gadżety elektroniczne. więcej »Afazja semantyczna
– rodzaj afazji charakteryzujący się trudnościami w rozumieniu złożonych gramatycznie form wypowiedzi. Chory może różnicować poszczególne elementy wypowiedzi – fonemy, słowa, ma jednak trudności ze zrozumieniem sensu całości wypowiedzi. więcej »Afekt
– rodzaj emocji, chwilowa, pozytywna lub negatywna reakcja organizmu – wegetatywna, mięśniowa, doznaniowa – powstająca w odpowiedzi na zmianę w otoczeniu lub w samym podmiocie. To ledwie dostrzegalne lubienie lub nielubienie, przyjemność lub przykrość i towarzysząca... więcej »Ageizm (ang. ageism)
dyskryminacja ze względu na wiek. Najczęściej dotyczy osób po 45-50. roku życia. Przejawia się lekceważeniem osób starszych oraz preferowaniem młodszych pracowników na rynku pracy. Zjawisko odwrotne, tzn. dyskryminowanie osób młodych, ze względu na wiek, nosi... więcej »Aleksytymia
(od gr. a – brak, lexis – słowo, thymos – emocja) oznacza zaburzenie procesów emocjonalnych polegające na tym, że ludzie są „ślepi” na własne uczucia i nie mogą pojąć tej ślepoty. Termin wprowadził w 1970 roku psychiatra Peter Sifneos, nazywając w... więcej »Analiza dopasowania modeli
powszechnie stosowana metoda obliczania poziomu wpływu odziedziczalności i czynników środowiskowych na kształtowanie się osobowości. Polega na porównywaniu opracowanych modeli teoretycznych z wynikami badań. Badamy na przykład postawy religijne. Zakładamy, że kształtują... więcej »Analiza transakcyjna (AT)
to koncepcja struktury osobowości opisująca również relacje zachodzące między ludźmi. Zgodnie z nią każdy człowiek rozwija trzy stany „ja”: Ja-Rodzic (R), Ja-Dorosły (D), Ja-Dziecko (Dz). Są to najczęściej nieświadome, utrwalone w psychice dyspozycje decydujące o... więcej »Apoptoza
oznacza zaprogramowaną śmierć komórki, planowe jej samobójstwo. W trakcie rozwoju każdego organizmu wielokomórkowego część komórek ginie. Jest to zjawisko naturalne w rozwoju organizmu i służy jego interesom. Dzięki temu mechanizmowi w sposób aktywny i... więcej »Archetyp
(z gr. arche – „początek, typos – „typ”) – oznacza uniwersalny, wspólny ludziom z różnych epok i narodów wzorzec myślenia, postrzegania, przeżywania i działania w pewnych typowych sytuacjach. Pojęcie to wprowadził do psychologii... więcej »Asertywność
umiejętność bycia sobą w relacjach z innymi ludźmi, zdolność wyrażania myśli, uczuć i przekonań w taki sposób, który innych nie rani. więcej »Asocjacjonizm
– teoria zakładająca, że wszystkie złożone akty psychiczne (spostrzeganie, uczenie się, przypominanie, akty woli, uczucia) tworzą się poprzez asocjację (kojarzenie) wrażeń. David Hume, słynny osiemnastowieczny filozof angielski, zakładał, że proces asocjacji prowadzi do... więcej »Astma
Nazwa choroby wywodzi się od greckiego słowa asthma, oznaczającego duszność, chwytanie z trudem powietrza. Choroba znana jest już od czasów Hipokratesa i Galena. Astma jest stanem zapalnym, w którym wskutek nadreaktywności oskrzeli, zwężenia ich światła, obrzęku... więcej »Atrybucja
proces wnioskowania o przyczynach zachowań czyichś i własnych. Widząc zachowanie drugiej osoby, szukamy odpowiedzi na pytanie: dlaczego ona tak się zachowuje? Fritz Heider uważał, że ludzie, próbując zrozumieć zachowanie innych rozstrzygają, czy wynika ono z dyspozycji tej osoby... więcej »Autoafirmacja (self-affirmation)
– to potwierdzenie ogólnej wartości własnej osoby jako kogoś dobrze przystosowanego i moralnego, wewnętrznie spójnego, zdolnego do dokonywania wyborów i sprawowania kontroli nad ważnymi zdarzeniami. Koncepcję autoafirmacji rozwinął Claude Steele, psycholog... więcej »Autodestrukcja
– to dobrowolne podejmowanie zachowań niekorzystnych, bezpośrednio albo pośrednio zagrażających naszemu zdrowiu lub życiu. Różne są kryteria klasyfikacji zachowań autodestrukcyjnych. Ze względu na prawdopodobieństwo wystąpienia szkody, wyodrębniamy mocne formy... więcej »Autoweryfikacja
(self-verification) Jest to jeden z głównych – obok autowaloryzacji – motywów związanych z „ja”, z koncepcją własnej osoby. Autowaloryzacja oznacza dążenie do obrony, utrzymania i podwyższania dobrego mniemania o sobie. Służy temu wiele iluzji, jak... więcej »Błędna atrybucja, egotyzm atrybucyjny
błąd w ocenie własnego wpływu na zdarzenia pozytywne i negatywne, wyolbrzymianie własnej roli w zdarzeniach pozytywnych (np. upatrywanie przyczyn sukcesów w sobie, własnych cechach i zdolnościach) i zaprzeczanie temu, że mamy coś wspólnego ze zdarzeniami negatywnymi... więcej »Bodziec warunkowy
- bodziec początkowo neutralny, wywołujący reakcję bardzo podobną do reakcji bezwarunkowej (automatycznej, instynktownej) dopiero po tym, gdy zostanie skojarzony z bodźcem bezwarunkowym (wyzwalającym reakcję automatyczną). Proces uczenia się owego skojarzenia nazywa się warunkowaniem... więcej »Cargo
słowo oznaczające ładunek statku morskiego. W antropologii tym mianem określa się religijne formy zachowania ludzi prymitywnych, którzy przedmioty cywilizacji technicznej otaczają boskim kultem. Jego istotę nieźle charakteryzuje pisarz Arthur C. Clarke: „Każda wysoko... więcej »Cechy dźwięku
Poza fizycznymi (obiektywnymi) cechami dźwięku, wyróżnia się również cechy psychologiczne (wrażeniowe, subiektywne). Są to: wysokość dźwięku (zależy od częstotliwości), głośność dźwięku (zależna od natężenia), barwa dźwięku (zależna od struktury widma),... więcej »Ciało migdałowate
- niezwykle ważne skupisko komórek nerwowych (przypomina kształtem migdały i jest strukturą parzystą, występuje w lewej i prawej półkuli mózgu). U człowieka ciało migdałowate znajduje się w obrębie bieguna płata skroniowego mózgu i jest odpowiedzialne... więcej »Decentracja
przeciwieństwo centracji, zdolność ujmowania rzeczywistości – sytuacji, ludzi, problemów – z wielu różnych perspektyw. Wyróżnia się dwie postacie decentracji: poznawczą i społeczną. Pierwsza, to zdolność do uwzględniania w myśleniu jednocześnie... więcej »Deindywiduacja
zjawisko potocznie określane jako zagubienie się tłumie. Oznacza zatarcie się poczucia indywidualności, a w konsekwencji utratę kontroli nad własnym zachowaniem. Ten stan ograniczonej samoświadomości pojawia się w warunkach bycia anonimowym w dużej grupie ludzi. Skutkiem tego stanu... więcej »Dekompensacja psychotyczna
krótkotrwałe, przejściowe zaburzenie adaptacyjne o nasileniu i objawach przypominających psychozę. Towarzyszyć mu mogą niekontrolowane zachowania typu acting-out. Do takiej dekompensacji dochodzi w sytuacjach trudnych czy kryzysowych u ludzi o osobowości borderline. więcej »Deluzja
fałszywe przekonanie na temat otoczenia zewnętrznego lub własnego stanu. Takim przekonaniom towarzyszy silne poczucie realności przeżywanych fikcji. więcej »Deprywacja sensoryczna
– ograniczenie lub całkowite pozbawienie dopływu bodźców. Badania, inspirowane głównie koncepcją procesów mózgowych kanadyjskiego psychologa Donalda Hebba, przyniosły niezwykle interesujące wyniki. Dowiodły, że brak stymulacji przenoszącej informację... więcej »Dysocjacja
(łac. dissociatio, rozdzielenie) – według amerykańskiej klasyfikacji zaburzeń (DSM-IV) dysocjacja rozumiana jest jako „rozłączenie funkcji, które normalnie są zintegrowane, czyli świadomości, pamięci, tożsamości, czy percepcji”. Pojęcie to wprowadził w... więcej »Dystres
to przedłużający się stres. Jeśli jest zbyt mocny i długo się utrzymuje, może prowadzić do wyniszczenia organizmu i chorób psychosomatycznych. więcej »Efekt nadmiernego uzasadnienia
tendencja do wyjaśniania własnego zachowania przyczynami zewnętrznymi i niedoceniania roli przyczyn wewnętrznych. Zjawisko to występuje, gdy czynność początkowo motywowana wewnętrznie (wykonywana ze względu na fakt, że jest interesująca i sprawia przyjemność), zaczyna być... więcej »Efekt Pinokia
Zewnętrzne drgania wzbudzają zakończenia nerwowe w ścięgnach i informacja o stymulacji dociera do mózgowych ośrodków dotyku i ruchu. Efektem tego mogą być różne iluzyjne doznania ruchomych części ciała, które pozostają w stanie spoczynku. Takie... więcej »Efekt samej ekspozycji (mere-exposure effect)
wzrost pozytywności ocen bodźca wraz z częstością jego eksponowania. Bodźce, które już widzieliśmy, lubimy bardziej niż te nowe, widziane po raz pierwszy. Zjawisko to jest wykorzystywane w reklamie i propagandzie. Przebadał je w serii eksperymentów amerykański... więcej »Ekstrawersja
obejmuje towarzyskość, aktywność, impulsywność i śmiałość. Przeciwieństwem jest introwersja. Typowy ekstrawertyk działa, poszukuje silnych wrażeń, jest ożywiony, towarzyski, wybuchowy, cechuje go optymizm, skłonny jest dominować nad innymi. więcej »Empatyczne rozumienie i komunikowanie
od czasów Rogersa uważane jest za jeden z najważniejszych czynników decydujących o skutecznym pomaganiu. Obejmuje cztery aspekty: a) zdolność terapeuty do tworzenia trafnych wyobrażeń na temat tego, co dzieje się w wewnętrznym świecie klienta, b) umiejętność... więcej »Engram
czyli ślad pamięciowy w mózgu. Termin ten wprowadził prawie sto lat temu niemiecki biolog Richard Semon. Istniały przeciwstawne poglądy na temat tego, czy ślady pamięciowe zlokalizowane są w jakimś konkretnym miejscu w mózgu. Niektórzy badacze, wśród nich... więcej »Engram
- ślad pamięciowy, zmiana pozostawiona w układzie nerwowym przez określone przeżycie, działanie określonych bodźców. Zmiana ta stanowi podstawę późniejszego odtworzenia – pamięci i doświadczenia. więcej »Eros
Storge, Ludus, Mania, Pragma i Agape – różne typy miłości wyróżniane już przez Greków, a opisane szczegółowo w typologii opracowanej przez socjologa Johna Lee. Psychologowie Susan i Clyde Hendrick ułożyli skalę do pomiaru tych typów. Trzy pierwsze... więcej »Estrogeny
steroidowe hormony płciowe żeńskie wytwarzane przez jajniki, a także w niewielkich ilościach przez jądra i korę nadnerczy. Są odpowiedzialne między innymi za rozwój drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych żeńskich. więcej »Etyka produktywności
– system przekonań opierających się na takich wartościach, jak pracowitość, skuteczność, użyteczność, oszczędność odgraniczanie gratyfikacji i sukcesu, oraz odrzucający takie grzechy, jak lenistwo, bezproduktywność, marnotrawstwo (dóbr i czasu), nadmierna konsumpcje,... więcej »FAS
Termin „Fetal Alcohol syndrome” (czyli alkoholowy zespół płodowy, FAS) wprowadzili w 1973 roku dwaj lekarze amerykańscy, Kenneth Lyons Jones i David W. Smith. FAS to szereg fizycznych i umysłowych zaburzeń, będących rezultatem działania alkoholu na dziecko w... więcej »Fenotyp
Pewien zespół zewnętrznych przejawów aktywności naszych genów (genotypu) nazywa się w biologii fenotypem. W psychiatrii określa się tym mianem zespół klinicznych objawów opisujący daną jednostkę chorobową. Zakłada się przy tym, że jednostka ta ma... więcej »Fiksacja
nadmierne przywiązanie do osoby, przedmiotu lub nieświadomego wyobrażenia; w sytuacjach niepowodzeń życiowych oznacza powrót do zachowań charakterystycznych dla wcześniejszych faz rozwoju. więcej »Flow
termin zaproponowany przez Mihaly’ego Csikszentmihalyiego, określa stan bardzo głębokiej koncentracji na wykonywanej czynności, w którym zachodzi harmonijny przepływ informacji między umysłem i ciałem; przypomina rodzaj ekstazy. więcej »Fobia
w psychologii określana jest jako lęk przed czymś realnym, ale niezagrażającym. To uporczywa, stała reakcja strachu, której rozmiary pozostają w znacznej dysproporcji do wielkości faktycznego zagrożenia. Lęk może mieć różne nasilenie – do panicznego włącznie,... więcej »Formacja hipokampa
składa się z hipokampa właściwego (CA – od Cornus Ammonis czyli róg Amona) i z zakrętu zębatego. Nazwa pochodzi od konika morskiego (hippocampus), ale w budowie wewnętrznej formacja ta przypomina raczej długi makowiec, łukowato wygięty, w którym zamiast ziaren maku... więcej »Genogram
- technika używana w teorii systemów przeznaczona do badania powiązań, relacji i losów rodzinnych. Jest to przypominający drzewo genealogiczne graficzny obraz wielopokoleniowej struktury rodziny. Przy każdej osobie zaznacza się charakterystyczne cechy, związane z nią ważne... więcej »Grupa spotkaniowa
intensywne spotkania w grupach, służące rozwojowi osobistemu oraz doskonaleniu komunikacji interpersonalnej i relacji między ludźmi, dzięki przeżywaniu w trakcie tych spotkań nowych doświadczeń. więcej »Halo efekt
złudzenie wynikające ze znaczenia pierwszego wrażenia w spostrzeganiu ludzi. Właśnie owo wrażenie determinuje to, jak będziemy postrzegać danego człowieka. więcej »Harmonia
element struktury dzieła muzycznego wyrażający się we współbrzmieniach i akordach. więcej »Heurystyka
(od greckiego heurisko – znajduję) oznacza umiejętność wykrywania nowych faktów i związków między nimi. Początkowo termin odnosił się do strategii myślenia, które choć nie gwarantowały rozwiązania, to zwiększały szanse na jego znalezienie poprzez... więcej »Identyfikacja
(fr. identique, łac. identicus, od łac. idem – to samo) czyli utożsamienie się z konkretną lub fikcyjną osobą, grupą lub ideą, upodabnianie się do jakiegoś wybranego wzorca i przejmowanie od niego wartości, postaw, sposobu postępowania. W psychologii termin ten pojawia się w... więcej »Imprinting (ang.)
po polsku wdrukowanie, to utrwalenie się (praktycznie niepodlegające modyfikacji) pewnego wzorca, na przykład rodzica, z którym osobnik styka się bezpośrednio po urodzeniu. Zjawisko to zaobserwowano początkowo u ptaków zagniazdowników. Imprinting jest przejawem... więcej »Indeks glikemiczny (IG)
to metoda klasyfikacji pokarmów w zależności od ich zdolności podwyższania poziomu cukru we krwi. Jako podstawę skali (100 proc.) przyjęto wzrost poziomu cukru we krwi po spożyciu 50 g glukozy. Im wyższa wartość IG danego produktu, tym wyższy poziom cukru we krwi po spożyciu... więcej »Inflacja wyobraźni (imagination inflation)
zjawisko polegające na tym, że ludzie traktują jako rzeczywiste te zdarzenia we własnej przeszłości, które sobie tylko wyobrażali. Akt wyobrażania sobie nieistniejącego zdarzenia może nadać temu zdarzeniu status rzeczywistości. Zjawisko to występuje u 25-30 proc. osób,... więcej »Inteligencje wielorakie
siedem rodzajów inteligencji wyróżnionych przez Howarda Gardnera: inteligencja językowa, muzyczna, przestrzenna, matematyczno-logiczna, kinestetyczna, intrapersonalna, interpersonalna. więcej »Intencje implementacyjne
– zgodnie z modelem celowego działania Petera Gollwitzera – odgrywają ważną rolę w podejmowaniu działania. Mają postać postanowienia: zamierzam wykonać X, gdy pojawi się określona sytuacja. Gollwitzer wyróżnia 4 fazy. W pierwszej, przeddecyzyjnej, dokonujemy... więcej »Introspekcja
– (łac. introspicere) dosłownie oznacza „patrzenie do wewnątrz, obserwowanie i analizowanie własnych stanów psychicznych, myśli, uczuć i motywów. Jej przedmiotem są świadome treści i procesy. Jako metoda badania wykorzystywana była w początkach narodzin... więcej »Intymność
Pojęcie „intymność” pochodzi od łacińskiego słowa „intimus”, czyli „wewnętrzny, najgłębszy” (w przenośni: „najtajniejszy, najskrytszy”). Pozostawać w intymnej relacji z drugim człowiekiem to mieć dostęp do najgłębszych... więcej »Jelito grube
(łac. intestinum crassum) – końcowy odcinek jelita kręgowców łączący jelito cienkie z odbytem. Odbywa się tu końcowy proces wchłaniania wody i soli mineralnych. Śluzówka jelita grubego tworzy kosmki jelitowe, jednak dużo niższe niż np. w jelicie cienkim.... więcej »Kara pozytywna
Istnieją dwa rodzaje wzmocnień i dwa rodzaje kar. Wzmocnienie pozytywne, to wystąpienie pozytywnej konsekwencji po zachowaniu (np. premia), podczas gdy wzmocnienie negatywne, to eliminacja lub uniknięcie negatywnej konsekwencji, która pojawiłaby się, gdyby zachowanie nie wystąpiło... więcej »Kateksja (gr. kathéksis)
trzymanie, termin psychoanalityczny, oznacza wybór obiektu popędu i zainwestowanie w niego energii psychicznej. Inaczej mówiąc, kateksja pozwala na zaspokajanie popędów id przez znalezienie odpowiedniej osoby, przedmiotu, idei lub czynności. Energia, jaką dysponuje id... więcej »Katharsis
(gr. kátharsis – oczyszczenie) – to termin psychoanalityczny oznaczający uwolnienie tłumionej energii psychicznej, rozładowanie rodzącego agresję pobudzenia. Arystoteles uważał, że teatr służy katharsis. Według Freuda, taką rolę pełniła psychoanaliza, wspierana... więcej »Kolektywizm
indywidualizm: wymiar różnicujący kultury między sobą. Kryterium są stosunki między jednostkami i grupami. więcej »Komisurotomia
jest to zabieg chirurgicznego przecięcia spoidła wielkiego (zwanego też ciałem modzelowatym – łac. corpus callosum), które łączy obie półkule mózgu. więcej »Kompleks Edypa
w koncepcji Zygmunta Freuda podświadome i stłumione pragnienie seksualnego związku z rodzicem płci przeciwnej, a zarazem chęć pozbycia się rodzica tej samej płci jako rywala. więcej »Kompleks zabarwiony uczuciowo
to – w koncepcji Carla Gustava Junga – zespół wzajemnie powiązanych przekonań (idei, wyobrażeń) i emocji, które tworzą w umyśle bardzo stabilną, trwałą i względnie niezależną całość, zorganizowaną wokół jednego dominującego przekonania i... więcej »Kompulsje
natrętne czynności podejmowane w celu zredukowania napięcia, którym towarzyszy nieodparta chęć ich wykonania. więcej »Konfabulacja
– czyli wspomnienie rzekome – to uzupełnianie luk pamięciowych opowiadaniem historii, które naprawdę nie zdarzyły się. W tych historiach osoba może błędnie określać czas lub miejsce zdarzenia, albo wręcz zmyślać całą historię, a zarazem jest przekonana, że... więcej »Konsonans
współbrzmienie lub następstwo co najmniej dwóch dźwięków, które daje wrażenie zgodności brzmienia (wrażenie niezgodności brzmienia– dysonans). więcej »Labirynt wodny Morrisa
Ten labirynt, to behawioralny model badania pamięci u gryzoni. Jest to duży, okrągły basen wypełniony wodą. Tuż pod jej powierzchnią, w określonym, stałym miejscu ukryta jest platforma. Gdy mysz lub szczur zostaną umieszczone w wodzie, zaczynają aktywnie pływać, szukając wyjścia z... więcej »Lateralizacja
(od łac. lateralis – boczny) asymetria czynnościowa ciała ludzkiego; większa sprawność i przewaga jednej strony ciała nad drugą, wynikająca z różnic w budowie i funkcjach obu półkul mózgowych. Lateralizacja kształtuje się stopniowo podczas rozwoju dziecka.... więcej »Lęk kastracyjny
w koncepcji Zygmunta Freuda jest to lęk syna przed karą ze strony ojca za kazirodcze pożądanie matki i rywalizację z nim. W wyniku tego lęku chłopiec wypiera seksualne uczucia do matki i identyfikuje się z ojcem. więcej »Linia życia
graficzna technika badania psychologicznego. Osoba badana proszona jest o wyobrażenie sobie, że prosta pozioma linia z wyraźnie oznaczonym początkiem i końcem ilustruje czas trwania jej życia, od narodzin do śmierci. Następnie badany jest proszony o zaznaczenie, w którym miejscu... więcej »Mand
– pojęcie pochodzi od angielskiego słowa „command”, które oznacza rozkaz. Jednak rozkaz jest tylko jednym z przykładów manda. W terminologii analizy zachowania mand to reakcja werbalna, z której wynika, co będzie jej wzmocnieniem. Innymi słowy, z manda... więcej »Meataanaliza
statystyczna metoda łączenia wyników pochodzących z wielu różnych badań dotyczących tego samego problemu, ale przeprowadzonych przez różnych autorów, w różnym czasie, w różnych warunkach i na różnych próbach. więcej »Medycyna oparta na faktach
podejmowanie decyzji terapeutycznych dotyczących poszczególnych pacjentów na podstawie własnego doświadczenia klinicznego i najlepszych zewnętrznych danych klinicznych, pochodzących z systematycznych badań. więcej »Mentalizacja
przypisywanie innym podmiotom stanów mentalnych takich jak przekonania, intencje, służące przewidywaniu i wyjaśnianiu zachowań innych osób. więcej »Modele koneksjonistyczne
– modele (programy komputerowe) wzorowane na pracy mózgu, które zakładają, że informacje są magazynowane w sposób rozproszony w sieci połączonych ze sobą jednostek lub węzłów, przypominających neurony. Sieci te zdolne są do uczenia się, które... więcej »Myślenie holistyczne
holizm - pochodzi od gr. holos - całość. Przeciwstawny redukcjonizmowi pogląd, według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie wiedzy o prawidłowościach rządzących... więcej »Myślenie kontrfaktyczne
(counterfactual thinking) to myślenie o tym, co mogłoby się zdarzyć, choć się nie zdarzyło i wyobrażanie sobie alternatywnych scenariuszy. Choć wydaje się zbędnym „gdybaniem”, to jednak myślenie kontrfaktyczne spełnia – zdaniem Stevena Shermana i Allena McConnella... więcej »Neurogeneza
(ang. neurogenesis) – to proces powstawania nowych komórek nerwowych. We wczesnym okresie rozwoju ektoderma, jeden z listków zarodkowych, tworzy płytkę nerwową, która przekształca się kolejno w bruzdę nerwową i cewę nerwową. Z niej, w miarę rozwoju, tworzy... więcej »Neuropeptydy
neuroprzekaźnik występujący w neuronach noradrenergicznych, w rdzeniu przedłużonym, podwzgórzu i autonomicznym układzie nerwowym. Wzmaga on działanie noradrenaliny, polegające m.in. na zwężaniu naczyń, należy też do układu oreksygenicznego, wzmagającego łaknienie. Układ... więcej »Neuroprzekaźniki
to substancje chemiczne działające w różnych miejscach mózgu. Odkryto ich ponad 50. Oto najważniejsze. Dopamina – wpływa na poziom pobudzenia. Wysoki poziom dopaminy prowadzi do halucynacji. Uznaje się też, że może być przyczyną schizofrenii. Niski poziom... więcej »Neurotyzm (neurotyczność)
osoby o wysokim neurotyzmie są pobudliwe i chwiejne emocjonalnie, podatne na doświadczanie negatywnych emocji, często lęku, przygnębienia, poczucia winy. Są mało odporne na stres, mają obniżoną samoocenę. Osoby takie gorzej przystosowują się i funkcjonują poniżej swoich możliwości. więcej »Neurotyzm, ekstrawersja i psychotyzm
podstawowe wymiary osobowości w koncepcji H. Eysencka. Każdy człowiek ma swoje miejsce na tych wymiarach. Warunkują one poziom adaptacji zarówno psychicznej, jak i społecznej. Zdaniem Eysencka wysoki poziom wszystkich trzech wymiarów sprzyja skłonnościom do zachowań... więcej »Nieuświadamiane myślenie
są to związane z zadaniem procesy poznawcze i afektywne, które zachodzą poza świadomością podmiotu. więcej »Obsesje (natręctwa myślowe)
uporczywe i irracjonalne myśli, zwykle nieprzyjemne, pojawiające się mimo woli. więcej »Odziedziczalność
wskaźnik statystyczny określający, jak duży jest udział genów w kształtowaniu np. osobowości w jednej populacji, a więc np. tylko wśród Polaków. Obecnie oblicza się ją, stosując tzw. analizę dopasowania modeli. więcej »Onychofagia
Onychofagia, mimo że tak rozpowszechniona, wymyka się psychologicznym i medycznym klasyfikacjom. W ramach Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 można ją zaliczyć do tak zwanych specyficznych zaburzeń zachowania i emocji rozpoczynających się... więcej »Osobowość nowotworowa
Rak jelita grubego uważany jest, podobnie jak wszystkie nowotwory, za chorobę psychosomatyczną. Brytyjscy naukowcy Thomas Morris i Steven Greer wskazali na istnienie „osobowości nowotworowej”, inaczej określanej jako „osobowość typu C” czy „wzór... więcej »Osobowość psychopatyczna
zaburzenie struktury osobowości (dziś mówi się raczej o antyspołecznych zaburzeniach osobowości). Charakteryzuje się powierzchownością uczuciową, brakiem empatii i uczuć moralnych, nieliczeniem się z uczuciami innych, lekceważeniem norm, brakiem wyrzutów sumienia i... więcej »Osobowość z "pogranicza" (zespół borderline)
głębokie zaburzenie osobowości, na pograniczu psychozy i nerwicy, w którym dominują zaburzenia poczucia własnej tożsamości, wahania nastroju, trudności wchodzenia w bliższe związki z ludźmi, brak prawidłowej kontroli emocji, działania autoagresywne oraz chroniczne uczucie pustki. więcej »Pamięć długotrwała
- trwały magazyn śladów pamięciowych o teoretycznie nieograniczonej pojemności i czasie przechowywania. więcej »Parasomnia
zaburzenie snu związane z różnymi typami zachowań, np. chodzenie przez sen, mówienie przez sen, zgrzytanie zębami podczas snu, realna ucieczka przed wyśnionym wrogiem. Geneza parasomni to niewłaściwa aktywność mózgowia podczas snu lub stanów pośrednich... więcej »Perseweracja
(od łac. perseveratio) – zjawisko polegające na powtarzaniu i utrzymywaniu się procesów psychicznych, na przykład myśli czy wrażeń. W zachowaniu osób chorych psychicznie często pojawia się objaw polegający na powtarzaniu tych samych słów i zdań jako... więcej »Placebo
to najczęściej nieaktywny farmakologicznie środek (zwykle tabletka z cukru). Placebo nie musi jednak być substancją nieczynną farmakologicznie. Wystarczy, żeby wywoływała ona skutki inne niż wynikałoby to z jej działania farmakologicznego (tzw. aktywne placebo; np. stosowanie... więcej »Podejście enaktywne
percepcja nie jest tylko procesem zachodzącym w mózgu czy w umyśle, lecz rodzajem umiejętnej aktywności. Nasza zdolność do spostrzegania wymaga posiadania zmysłowo-ruchowej wiedzy. Tylko istoty z odpowiednim wyposażeniem cielesnym i umiejętnością posługiwania się ciałem... więcej »Postawa utajona
relatywnie stabilne ustosunkowanie osoby do danego obiektu (np. papierosów), którego nie chce lub nie może zidentyfikować. więcej »Prawo Yerkesa-Dodsona
Robert Yerkes i John Dodson opisali zależność między poziomem pobudzenia organizmu a poziomem wykonania zadania (i liczbą błędów). Pierwsze prawo mówi, że zależność ta jest krzywoliniowa, czyli że istnieje optymalny poziom pobudzenia, przy którym dane zadanie jest... więcej »Priming
(od ang. to prime – uprzedzać, przygotowywać) – czyli poprzedzanie, oznacza wpływ wcześniejszego kontaktu z bodźcem na późniejsze procesy przetwarzania tego bodźca (poprzedzanie percepcyjne) lub innego bodźca, ale powiązanego z nim semantycznie (poprzedzanie... więcej »Procesy ironiczne
czyli takie, które powodują efekty przeciwne do zamierzonych, np. im bardziej staramy się nie myśleć na jakiś temat, tym częściej na ten temat myślimy. więcej »Projekcja
(od łac. proiectio – wyciągnięcie, wyrzucenie z siebie) – to w wąskim rozumieniu jeden z mechanizmów obronnych, polegający na tym, że własne niemożliwe do zaakaceptowania myśli i impulsy przypisujemy światu zewnętrznemu. Mechanizm działa nieświadomie i pozwala... więcej »Prozopagnozja
– zaburzenie neuropsychologiczne przejawiające się trudnością w rozpoznawaniu twarzy nawet dobrze znanych osób. więcej »Przedmiotowa samoświadomość
- jest to zmienna, która warunkuje zgodność zachowań z normami moralnymi i postawami. Zgodnie z teorią przedmiotowej samoświadomości, którą sformułowali Shelley Duval i Robert Wicklund, taki stan rodzi się wtedy, gdy natrafiamy na coś, co koncentruje naszą uwagę na... więcej »Psychoneuroimmunologia
nauka interdyscyplinarna zajmująca się powiązaniami procesów psychologicznych, emocji, zachowania, hormonów i funkcjonowania mózgu z odpornością i chorobą. więcej »Psychotyzm
obejmuje takie cechy, jak impulsywność, agresywność, chłód, egocentryzm, brak empatii i aspołeczność. Osoby o wysokim psychotyzmie to samotnicy, nieprzyjaźni i nieufni, lubią ryzykowne sytuacje, często wchodzą w kolizję z prawem. więcej »Racjonalizacja
(od łac. ratio – rozum) – to jeden z mechanizmów obronnych. Polega na przeinterpretowaniu lub przewartościowaniu doświadczenia w taki sposób, że staje się ono mniej dotkliwe i obciążające samoocenę. Często wygląda to na pozornie racjonalne uzasadnianie po... więcej »Reaktywność emocjonalna
to według Jana Strelaua - "tendencja do intensywnego reagowania na bodźce wywołujące emocje, wyrażająca się w dużej wrażliwości i niskiej odporności emocjonalnej. więcej »Regulacyjna teoria temperamentu Jana Strelaua
zgodnie z nią temperament obejmuje podstawowe, względnie stałe cechy osobowości, odnoszące się do formalnych (energetycznych i czasowych) cech zachowania. Choć uwarunkowany jest wrodzonymi mechanizmami neurobiochemicznymi, to podlega powolnym zmianom pod wpływem środowiska i... więcej »Relacja Ja-To
relacja instrumentalna i uprzedmiotawiająca, zarówno osobę, jak i innych ludzi, z którymi osoba nawiązuje takie asymetryczne relacje. Jest w nich m.in. realizacja zadań, rywalizacja, zarządzanie i władanie. Naszą tożsamość w takich relacjach określa dwusłowo... więcej »Relacja Ja-Ty
w koncepcji Martina Bubera w tej symetrycznej relacji osiągamy pełnię ludzkiej egzystencji. Tożsamość i podmiotowość każdej z osób uczestniczących w tym spotkaniu określona jest dwusłowem „Ja-Ty”. W tym Ty jest wyjątkowość i miłość, która jest... więcej »Reminiscencja
to termin wprowadzony w 1913 roku przez P.B. Ballarda na określenie wystąpienia w przypominaniu odroczonym elementów nieobecnych w odtworzeniu bezpośrednio po zakończeniu nauki. Takie rozumienie reminiscencji, nazywane zjawiskiem Ballarda, zakłada, że o wystąpieniu reminiscencji... więcej »Rodzaje inteligencji według Howarda Gardnera
Inteligencja językowa – umiejętność czytania, pisania i porozumiewania się za pomocą słów, doskonale rozwinięta u pisarzy, poetów i mówców. Inteligencja logiczna lub matematyczna – umiejętność rozumowania oraz liczenia.... więcej »Rytm muzyczny
uporządkowanie materiału dźwiękowego w czasie; ustala stosunki czasów trwania dźwięków. więcej »Self-monitoring
termin, który (z trudem) można przetłumaczyć na język polski jako obserwacyjną kontrolę własnych zachowań. Zgodnie z koncepcją Marka Snydera, sformułowaną w 1974 r., ludzie tworzą różne scenariusze siebie na użytek danej sytuacji i w różnym stopniu kontrolują... więcej »Self-monitoring
czyli obserwacyjna kontrola własnych zachowań – w koncepcji Marka Snydera oznacza potrzebę kontrolowania swego zachowania tak, by dobrze wypaść. Osoby o wysokim self-monitoringu, tzw. pragmatycy, próbują stać się osobą, jakiej wymaga dana sytuacja. Żyją więc w świecie... więcej »Serotonina
neuroprzekaźnik syntetyzowany w ośrodkowym układzie nerwowym. Bierze udział w procesach snu i wzbudzenia emocjonalnego. więcej »Skrzynka Skinnera
Aby udowodnić, że gołębie można nauczyć przesądów, Burrhus Frederic Skinner skonstruował specjalne urządzenie. W małej skrzynce znajdowały się – tak jak w innych podobnych konstrukcjach do obserwacji i mierzenia zachowań zwierząt – przyrządy, które ptaki... więcej »Social dreaming
jest najnowszą i wzbudzającą duże zainteresowanie formą wykorzystania snów (w języku polskim nie ma dobrego odpowiednika tego terminu). To metoda, w której koncentrujemy się na samym śnie, a nie na jego autorze. Opiera się na założeniu, że ludzie mogą śnić... więcej »Stopa w drzwiach
– technika wpływu społecznego oparta na sekwencji próśb: spełnienie prośby mniejszej zwiększa gotowość spełnienia kolejnej, większej prośby. więcej »Strategia konia trojańskiego
polega na przekazniu argumentów poza uwagą odbiorcy, bez jego refleksji, tak by nie bronił swojego stanowiska. więcej »Syndromy "ślepe kulturowo" (culture blind syndromes)
założenie, że choroba psychiczna i jej symptomy są zjawiskiem uniwersalnym niezależnym od kultury. więcej »Syndromy związane z kulturą (culture-bound syndromes)
założenie, że kultura wpływa na yin i yang – w języku chińskim są to przymiotniki. Przeciwstawne a zarazem dopełniające się cechy opisujące proces przemiany, jakiemu podlega każde zjawisko pod określonym względem. więcej »Synestezja
(od gr. synaísthesis – równoczesne postrzeganie; od sýn – razem i aísthesis – poznanie poprzez zmysły) – spostrzeżenie o charakterze wielozmysłowym. W wyniku pobudzenia jednego receptora pojawiają się jednocześnie spostrzeżenia... więcej »Syntonia
często bywa mylona z empatią. Tymczasem termin ten pochodzi od greckiego słowa syntonía, czyli „współbrzmienie”, „zgodność”, i oznacza zdolność rozumienia uczuć, pragnień i reakcji innych ludzi oraz nawiązywania i utrzymywania kontaktów z... więcej »Ślepopatrzenie
zjawisko w pewnym sensie przeciwne do ślepowidzenia (blindsight). W ślepowidzeniu osoba nie posiada fizjologicznego uposażenia pozwalającego widzieć, a jednak widzi. Ślepopatrzenie polega na tym, że osoba spełnia wszystkie fizjologiczne warunki niezbędne do widzenia, a jednak nie... więcej »Temperament
w znacznym stopniu zdeterminowane biologicznie właściwości psychiczne człowieka, przejawiające się w jego zachowaniu, w procesach psychicznych, zwłaszcza emocjonalnych. Charakter – ukształtowane pod wpływem środowiska i własnej aktywności właściwe dla danego człowieka cechy... więcej »Teoria umysłu
to wiedza o stanach mentalnych lub zdolność do czytania w umyśle (mindreading), która – jak twierdzą niektórzy badacze – ma charakter naiwnej teorii, a zatem konstruowanego w umyśle modelu służącego do wyjaśniania i przewidywania zachowań innych ludzi oraz... więcej »Terapia zorientowana na klienta
metoda terapii opracowana przez amerykańskiego terapeutę Carla Rogersa. Osobę potrzebującą pomocy określa się tu mianem „klienta”, a nie pacjenta, dla podkreślenia, że jest ona partnerem w terapii. Terapia ta opiera się na kilku zasadach: bezwarunkowej akceptacji osoby... więcej »Testosteron
steroidowy męski hormon płciowy wytwarzany przez komórki Leydiga w jądrach. Wykazuje działanie androgenne i anaboliczne. Jest odpowiedzialny między innymi za rozwój męskich narządów płciowych u płodu. więcej »Transgresja
oznacza przekraczanie. W geografii tym terminem określa się wdzieranie się morza w ląd. W genetyce oznacza on przekraczanie przez mieszańce cech organizmów rodzicielskich, np. dziecko niskich rodziców jest wysokie. Józef Kozielecki uczynił transgresję... więcej »Transseksualista K/M
transseksualista o budowie ciała kobiecej, lecz psychicznym poczuciu przynależności do płci męskiej. więcej »Transseksualista M/K
transseksualista o budowie ciała męskiej, lecz psychicznym poczuciu przynależności do płci żeńskiej. więcej »Układ limbiczny
część mózgowia, do której zalicza się struktury podkorowe (podwzgórze, ciało migdałowate, hipokamp) i niektóre części kory. Uczestniczy on w regulacji poziomu aktywacji oraz w procesach emocjonalnych, motywacyjnych i pamięciowych. więcej »Układ nagrody
składa się z neuronów dopaminowych, znajdujących się w polu brzusznym nakrywki. Wypustki jego komórek docierają do jądra półleżącego przegrody, brzusznej części prążkowia, jądra migdałowatego i do kory przedczołowej. Rezultatem pobudzenia neuronów... więcej »Wewnętrzne poczucie kontroli
to przekonanie osoby, że ma wpływ na rozgrywające się wokół niej zdarzenia. więcej »Wielka Piątka
model osobowości (zwany też modelem Costy i McCrae) zakładający, że tworzy ją pięć podstawowych elementów: ekstrawersja, neurotyczność, sumienność, życzliwość, otwartość na doświadczenie. Badania międzykulturowe dowodzą, że wszystkie te cechy występują u... więcej »Wiktymizacja
proces stawania się ofiarą, pokrzywdzenie, czyli doznanie krzywd i szkód w wyniku jakiegoś zdarzenia, a także działania prowadzące do tego, że dana osoba staje się ofiarą przemocy. Pokrzywdzenie obejmować może szkody materialne, krzywdy moralne, zmiany w psychice. W ramach... więcej »Wsteczne kształtowanie pamięci
– to proces zmiany wcześniejszych doświadczeń pod wpływem późniejszych zdarzeń. więcej »Wyparcie
– nieświadome, hipotetyczne procesy lub czynności psychiczne funkcjonujące w celu ochrony jednostki przed myślami, impulsami i wspomnieniami, które mogłyby wywołać lęk, obawę albo poczucie winy, gdyby stały się świadome. Mechanizm obronny, dzięki któremu przykre... więcej »Wytrzymałość
jak napisał Jan Strelau - to: "zdolność do adekwatnego reagowania w sytuacjach wymagających długotrwałej lub wysoko stymulującej aktywności oraz w warunkach silnej stymulacji zewnętrznej". więcej »Wyuczona bezradność
termin wprowadzony przez Martina Seligmana. Bezradność jest według niego stanem wyuczonym przez narażenie na szkodliwe, nieprzyjemne sytuacje, w których nie ma możliwości ucieczki lub których nie da się uniknąć. Badania eksperymentalne na zwierzętach pokazały, że... więcej »Wywiad poznawczy
to metoda przesłuchania opracowana w 1984 r. przez amerykańskich psychologów Edwarda Geiselmana i Ronalda Fischera. Celem wywiadu poznawczego jest ułatwienie procesu przypominania u świadków zdarzeń. Opiera się on na dwóch zasadach funkcjonowania pamięci: teorii... więcej »Zespół Tourette'a
jest wrodzonym zaburzeniem neurologicznym, które charakteryzuje się występowaniem licznych tików motorycznych i głosowych. Zazwyczaj tiki przybierają łagodną postać, jednak w cięższych przypadkach symptomem choroby może być mimowolne przeklinanie lub wykonywanie... więcej »Zewnętrzne poczucie kontroli
to przekonanie osoby, że za to, co się wokół niej dzieje, odpowiedzialni są inni ludzie, Bóg lub los. więcej »Zmęczenie
to szeroki symptom biologiczny, podobnie jak ból. Zmęczenie mówi nam, że byliśmy za bardzo aktywni, za mało spaliśmy, za dużo energii zużyliśmy i potrzebujemy regeneracji. W tym okresie wypoczynek – wycofanie się, wyłączenie, wyjazd, zmiana zajęcia – pomaga.... więcej »
2007-2010 (c) CHARAKTERY. EU
Grafika: STUDIO MORSKI, wykonanie i cms: YELLOWTEAM.PL