Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mózg i umysł , Praktycznie

27 marca 2019

W mózgu gra

8

Na rynku pojawia się coraz więcej gier komputerowych i aplikacji mobilnych, które – jak przekonują producenci – usprawniają pracę mózgu. Czy rzeczywiście wpływają zbawiennie na naszą pamięć, uwagę, koncentrację?

Mózg kocha stymulację – żyje dla aktywności i dzięki aktywności. Niepobudzane neurony stają się elementem zbędnym i obumierają, dlatego różnego rodzaju ćwiczenia uruchamiające dane funkcje, wzmagające naszą aktywność w jakimś zakresie, wymagające pewnego działania i rezultatu, wydają się bardzo korzystne dla sprawności naszego mózgoumysłu. W Internecie znajdziemy wiele portali oferujących rzekomo kompleksowe treningi dla osób zdrowych, wykorzystujące zwykle proste gry, zabawy i wirtualne zadania, które mają usprawnić funkcje umysłowe, głównie poznawcze, jak pamięć, uwaga, logiczne myślenie. Czy to naprawdę działa? Czy kilkanaście minut dziennie rozrywkowych ćwiczeń przed komputerem albo smartfonem wystarczy, by mózgoumysł stał się sprawniejszy? Niestety, niezupełnie… Nie ma tak prostych rozwiązań dla mózgu, co nie znaczy, że nie można go usprawniać, trenować i uzdrawiać.

Konkretne umiejętności

Twórcy programów treningowych, gier czy aplikacji mobilnych przekonują, że korzystanie z ich oferty spektakularnie poprawi nasze funkcjonowanie poznawcze, np. pamięć krótkotrwałą, koncentrację uwagi, zdolności wizualno-przestrzenne. To miałoby przynieść nam oczywistą korzyść w życiu codziennym, zawodowym czy towarzyskim, kiedy wreszcie przeniesiemy wzrok poza ekran komputera i telefonu. Te obietnice nie mają potwierdzenia w badaniach naukowych. Producenci gier treningowych dysponują zapewne jakąś wiedzą o plastyczności mózgu, znają wybiórczo doniesienia na temat niezwykłych efektów pracy rehabilitacyjnej, fenomenu interfejsów mózg–komputer czy może nawet konkretne doniesienia o poprawieniu lub zmianie pewnych zdolności. Jednak sami nie przeprowadzili rzetelnych naukowych badań nad swoim serwisem. Tym samym dane o cudowności treningu nie mogą zostać opublikowane, poddane recenzjom i replikacji. Należy je zatem traktować jako usilną i przesadną zachętę do skorzystania z oferowanych usług.

Dane naukowe na temat skuteczności treningów umysłu istnieją. Co z nich wynika? Siedem lat temu grupa badaczy pod kierunkiem profesora Adriana Owena z Cambridge na łamach prestiżowego „Nature” opublikowała wyniki swojego doświadczenia nad programem usprawniania funkcji poznawczych przy wykorzystaniu treningów komputerowych podobnych do treningów dostępnych komercyjnie. Uczestnicy doświadczenia przez sześć tygodni, trzy razy w tygodniu, każdorazowo przez kilkanaście minut wykonywali zadania wymagające rozumowania (np. wybór obiektu „odstającego” od zbioru prezentowanych na bazie koloru, kształtu czy tworzywa), planowania (np. zakreślanie ciągłą linią wzorca, tak żeby nie przeciąć już narysowanej linii), zdolności matematycznych (dodawanie liczb), zdolności wizualno-przestrzennych (odnalezienie brakującego fragmentu układanki wśród sześciu możliwych), uwagi (jak najszybsze klikanie w przemieszczające się symbole, ale tylko w te odpowiadające wzorcowi) i pamięci (zapamiętywanie kart z obrazkami, dobranie odpowiadających sobie par obrazków po odwróceniu kart).

Okazało się, że funkcjonowanie poznawcze tych osób – mierzone psychologicznymi testami – niespecjalnie się poprawiło. A raczej uległo poprawie, ale w takim samym stopniu co funkcjonowanie osób, które nie brały udziału w żadnym treningu, tylko przez sześć tygodni odpowiadały na ogólne pytania dotyczące aktualnych spraw. Uczestnicy treningu wyraźnie za to poprawili swoje wyniki w wykonywanych zadaniach – czyli usprawnili konkretne, bardzo wąskie zdolności stymulowane przez te zadania (dodawanie, zapamiętywanie obrazków, planowanie poprowadzenia linii). Problem polega na tym, że ta poprawa konkretnych umiejętności nie przekłada się na inne, nawet podobne umiejętności, nie usprawnia ogólnego funkcjonowania poznawczego i nie daje nam wyraźniej korzyści w życiu codziennym.

Przegląd zdemaskował

Podobne wnioski wynikają z dużego analitycznego przeglądu doniesień badawczych na temat treningów umysłowych, przeprowadzonego w zeszłym roku przez grupę amerykańskich badaczy, którą kierował dr Daniel J. Simons z Uniwersytetu Illinois. Zresztą przeglądu tego dokonano w dużej mierze z powodu głośnej historii: na bodaj największy komercyjny serwis oferujący komputerowy trening mózgu została nałożona wielomilionowa kara za wprowadzanie klientów i użytkowników w błąd informacją, że ich produkt skutecznie poprawia funkcjonowanie poznawcze. Autorzy przeglądu nie znaleźli przekonujących dowodów, że trening wpływa na ogólną poprawę funkcjonowania i bardzo niewiele na to, że ćwiczone konkretne umiejętności przekładają się na zadania wymagające podobnych zdolności. Nie znaczy to oczywiście, że nie warto stymulować mózgu przyjemną aktywnością. Nie znaczy to również, że właściwie zaprojektowany, przebadany i opracowany program treningowy w przyszłości, przy odpowiednio (co znaczy systematycznie i długo – przynajmniej przez rok!) odbytym treningu nie przyniesie pożądanych efektów. Istnieją inne przesłanki na temat potencjalnych znaczących korzyści podjęcia aktywności umysłowej.

A jednak pomocne

Autorzy jednego z badań nad dostępnymi treningami zwrócili uwagę na to, jak funkcjonują osoby starsze korzystające (i liczące na korzyści) z programowej komputerowej stymulacji. Chodziło zwłaszcza o osoby pasywne i narażone na izolację społeczną – ich mózgom brakuje stymulacji i aktywności, co prowadzi do degeneracji. Aktywność przed komputerem może tu być bardzo pomocna. Niezależnie od rzeczywistych wyników starsi uczestnicy takich programów pozytywnie oceniają swoje subiektywne doświadczenie z treningiem i mają poczucie satysfakcji po jego ukończeniu. Samo obcowanie z nową, zwykle obcą dla nich technologią gier komputerowych czy też aplikacji mobilnych sprawia, że mają więcej tematów wspólnych z pokoleniem wnucząt – to dodatkowo może zacieśnić relacje i zwiększyć pozytywne odczucia oraz zaangażowanie w aktywność.

Pozytywne doświadczenia to bardzo ważny element skuteczności każdego typu oddziaływania. Wydaje się zatem, że wykorzystanie gier komputerowych do poprawy funkcjonowania może okazać się najcenniej...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę.

Zobacz więcej

Przypisy